Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki Gümrük Birliği modernizasyon görüşmelerinin yeni turu temmuz başında Brüksel'de yapılacak. Bu toplantı, mayıs başında başlayan ilk tur görüşmelerinin devamı niteliğinde. Tarım ürünleri ve hizmetler iki ana eksen olarak öne çıkıyor; iki taraf da somut ilerleme bekliyor. Yıl sonuna kadar siyasi çerçeve anlaşmasının tamamlanması umuluyor.
Mevcut Gümrük Birliği, sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri için sınırlı bir kapsama sahip; teknoloji hizmetleri, modern dijital ekonomi, kamu alımları ve tarım ürünleri büyük ölçüde kapsam dışında. Türkiye ile AB arasındaki yıllık ticaret hacmi 200 milyar avroyu aşıyor; modernize edilmiş bir Gümrük Birliği'nin ticaret hacmini ek %25-30 oranında artırabileceği uzmanlarca öngörülüyor.
Tarım ürünleri tarafında Antalya'nın çıkarları doğrudan etkileniyor. Antalya yıllık 2,5 milyon ton sebze ve meyve ihracatı yapıyor; bunun yarısı AB pazarına gidiyor. Mevcut Gümrük Birliği bazı tarım ürünleri için kotalar ve ek gümrük vergileri uyguluyor; bu kısıtlamaların kaldırılması Antalya örtü altı tarımı için doğrudan gelir artışı sağlayabilir. Antalya İhracatçılar Birliği, görüşme sürecinde tarım ihracatçılarının pozisyonunu Ticaret Bakanlığı'na detaylı olarak iletti.
Hizmetler ekseninde bankacılık, sigorta, danışmanlık, hukuk, sağlık ve eğitim hizmetlerinin Gümrük Birliği çerçevesinde serbest dolaşımı görüşülüyor. Türkiye'deki Türk finans kuruluşlarının AB pazarında sınırlı varlığı, modernize edilmiş Gümrük Birliği ile büyütülebilir. Aynı şekilde, Türk üniversitelerinin AB ile eğitim ortaklıkları için de yeni çerçeve fırsatlar sunabilir.
Dijital ekonomi başlığı öne çıkan bir başka konu. E-ticaret, dijital hizmetler ve veri yönetimi alanlarında ortak kurallar görüşülüyor. Türkiye'nin yerli yapay zeka modeli, e-ticaret altyapısı ve dijital ödeme sistemleri gibi alanlardaki gelişmeleri, AB pazarına teknoloji ihracatı için fırsat oluşturuyor. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, modernize edilmiş Gümrük Birliği kapsamında dijital ekonominin geniş bir alanda yer almasını talep ediyor.
Kamu alımları başlığı, iki tarafı da ilgilendiriyor. Türkiye'de toplam kamu alım hacmi yıllık 80 milyar dolar düzeyinde; AB'de bu rakam 2 trilyon avroyu geçiyor. Karşılıklı açılma durumunda Türk firmaları AB ülkelerinin kamu projelerine, AB firmaları Türkiye'nin kamu projelerine teklif verebilir. Bu yapı özellikle inşaat, savunma sanayi ve teknoloji sektörlerinde fırsatlar yaratabilir.
AB tarafının pozisyonu, modernizasyon sürecini desteklemekle birlikte bazı koşullar içeriyor. Avrupa Komisyonu Ticaret Genel Müdürlüğü'nün yayımladığı belgeye göre Türkiye'nin AB ile aynı standartları uygulaması, çevre, işçi hakları ve insan hakları alanlarındaki uyumun korunması ve KKTC'ye yönelik tutumun değerlendirilmesi gibi başlıklar masada. Türkiye tarafı, bu başlıkların ticaret müzakerelerinin doğal kapsamı dışında olduğunu paylaştı.
Türkiye'nin pozisyonu açısından, görüşmelerde özellikle dijital ekonomi ve tarım tarafında somut kazanımlar hedefleniyor. Tarım kapsamında özellikle yaş meyve-sebze ihracatı, narenciye ve örtü altı sebze ürünleri için kotaların kaldırılması veya genişletilmesi öneriliyor. Hizmetler tarafında ise Türk üniversitelerinin AB pazarındaki tanınırlığının artırılması ve hizmet sertifikasyonlarının karşılıklı tanınması istenmiş durumda.
Görüşme takvimi açısından, temmuz başında Brüksel'de gerçekleşecek tur 2-3 günlük teknik çalışma olarak planlandı. Ardından eylül ayında bakanlar düzeyinde üst seviye toplantı yapılacak; yıl sonuna kadar siyasi çerçeve anlaşması tamamlanması umuluyor. Tam modernize edilmiş Gümrük Birliği'nin 2027 yılı sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor; bu sürede Türkiye'nin iç düzenlemelerinin uyumlu hale getirilmesi gerekecek.
Almanya'nın iç koalisyon krizi, sürecin AB tarafında ilerlemesi açısından bir risk faktörü olarak değerlendiriliyor. Almanya AB'nin en büyük üyesi; ülkenin iç siyasi belirsizliği, Gümrük Birliği müzakerelerinde Almanya'nın aktif desteğini etkileyebilir. Ancak Avrupa Komisyonu, üye ülke iç siyasi gelişmelerinden bağımsız olarak görüşmelerin sürdürüleceğini paylaştı.
Kaynak: Avrupa Komisyonu Ticaret Genel Müdürlüğü Gümrük Birliği Modernizasyon Müzakereleri duyurusu — ec.europa.eu/trade ve T.C. Ticaret Bakanlığı resmi açıklamaları