Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği, 26 Mayıs Salı günü yapay zeka yönetişimi konusunda kapsamlı bir ortak protokol imzaladı. Brüksel'de düzenlenen tören kapsamında imzalanan belge, ABD Ticaret Bakanlığı ve AB Komisyonu Dijital Politikalar Genel Müdürlüğü tarafından koordine edilmiş bir süreçten sonra şekillendi. Protokol, iki taraflı yapay zeka düzenlemelerinin uyumlaştırılması için kritik bir adım olarak değerlendirilmektedir.
Protokolün dört ana eksen üzerinde yapılandırıldığı açıklandı. Birinci eksen, yüksek riskli yapay zeka uygulamaları için ortak risk değerlendirme metodolojisi. İki taraf da kritik altyapı, sağlık, finans, eğitim ve istihdam alanlarında yapay zeka kullanımının risk profilini değerlendirmek için aynı metodolojinin temel ilkelerini benimseyecek.
İkinci eksen, şeffaflık standartları. Protokol kapsamında üretici yapay zeka modelleri için eğitim veri kaynakları, model mimari özellikleri ve performans ölçümleri konularında standart raporlama formatı belirlendi. Bu, AB'nin AI Act'ı ile ABD'nin AI Bill of Rights çerçevesini birlikte değerlendirmesine olanak veriyor.
Üçüncü eksen, sınır ötesi denetim mekanizmaları. Protokol, iki tarafın da yapay zeka sistemlerinin diğer tarafın pazarında dolaşımı için karşılıklı tanıma ve denetim koordinasyonu uygulamayı taahhüt ediyor. Bu mekanizma, ticari yapay zeka ürünlerinin Atlantik ötesi pazarlara erişimini kolaylaştıracak.
Dördüncü eksen, ortak araştırma ve geliştirme inisiyatifi. Yapay zeka güvenlik teknolojileri için 250 milyon dolarlık ortak araştırma fonu kuruldu. Fon, üniversiteler, araştırma enstitüleri ve teknoloji şirketlerinin ortak projelerine açık olacak. İlk dağıtım süreci, eylül ayında başlayacak.
Protokolün özellikle dikkat çeken hükümleri arasında 'kritik kararlarda insan denetimi' başlığı yer alıyor. İki taraf da yüksek riskli alanlarda — özellikle ceza yargılaması, sosyal güvenlik kararları, kredi değerlendirmesi ve istihdam kararları — yapay zeka sistemlerinin tek başına karar verici olamayacağı ilkesini taahhüt ediyor. İnsan denetiminin somut prosedürleri belgede tanımlanmış.
Çin'in pozisyonuna ilişkin sorulara dünyada ABD'nin Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada 'protokolün üçüncü ülke yapay zeka politikalarını dışlamadığı, demokratik standartlara uyum konusunda hazır olan tüm ülkelere iletişim kanalı açık tuttuğu' ifade edildi. Bu pozisyon, ABD-AB yaklaşımının Çin ile teknoloji rekabeti perspektifini yumuşatan bir formülasyon olarak okunabilir.
Türkiye'nin pozisyonuna gelince, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından mayıs ortasında yayımlanan 'Ulusal Yapay Zeka Stratejisi 2026-2030' belgesi, AB AI Act'a uyum hedefini güçlü biçimde içeriyordu. Yeni ABD-AB protokolü, Türkiye'nin AB ile uyum sürecinde teknik standartlar açısından bir referans noktası oluşturacak.
Protokol metni, ABD Beyaz Saray ve AB Komisyonu resmi web siteleri üzerinden erişilebilir durumda. Protokolün uygulama takvimi 2027 başında devreye girecek; iki taraf da iç hukuk uyum süreçlerini bu tarihe kadar tamamlamayı taahhüt ediyor.
--- **Kaynak:** [Ticaret Bakanlığı](https://www.ticaret.gov.tr/)