Avrupa Parlamentosu, AB Savunma Fonu'nun bütçesini 220 milyar euroya genişleten yasayı bugün kabul etti. Avrupa Birliği üye ülkeleri tarafından önceden 200 milyar euro olarak konumlanan paket, parlamento görüşmeleri sonucu 20 milyar euro daha artırıldı. Karar, AB'nin ortak savunma kapasitesinin geliştirilmesine yönelik en kapsamlı adım olarak değerlendiriliyor.

Yasanın oylama sonuçları açısından, Parlamento'nun 705 üyesinin 463'ü kabul, 184'ü ret, 58'i çekimser kalarak oy kullandı. Bu sonuç, Avrupa Halk Partisi (EPP), Renew Europe ve sosyal demokrat S&D grubunun ortak desteği ile gerçekleşti. Yeşiller ve Sol grubu ek bütçe genişlemesine karşı çıktı; ana eleştiri savunma harcamasının sosyal politika ve iklim yatırımları üzerindeki sıkıştırıcı etkisi.

20 milyar euroluk ek bütçe artışı için belirlenmiş öncelik alanları şunlar: siber savunma altyapısı (6 milyar euro), uzay tabanlı erken uyarı sistemleri (5 milyar euro), insansız hava aracı (İHA) teknolojileri (4 milyar euro), hipersonik füze defansı (3 milyar euro) ve genç asker eğitim programları (2 milyar euro). Bu dağılım, modern savunma ihtiyaçlarının dengeli kapsamasını yansıtıyor.

Üye ülkeler arasındaki katkı dağılımı netleşti. Almanya en büyük katkı sağlayan ülke olarak 50 milyar euro taahhüt etti; Fransa 42 milyar euro, İtalya 25 milyar euro, İspanya 20 milyar euro, Hollanda 14 milyar euro katkı yapacak. Polonya'nın katkı miktarı 17 milyar euro olarak konumlandı; ülkenin son yıllardaki güçlü savunma harcaması artışıyla uyumlu. Doğu Avrupa ülkeleri ve Baltık devletleri toplam 28 milyar euro katkı vereceğini paylaştı.

Türkiye ile iş birliği konusu zirvede ayrı bir başlık olarak yer aldı. Türkiye, NATO üyesi olarak AB'nin ortak savunma çerçevesinde stratejik bir ortak konumunda; ancak resmi AB üyesi olmadığı için fonun doğrudan finansman desteklerinden yararlanamıyor. Yasada Türkiye dahil 'AB üyesi olmayan stratejik ortaklarla' iş birliği için 8 milyar euroluk özel bir alt fon tanımlandı; bu fon, ortak savunma projelerinde Türk firmalarının da yer alabilmesi için bir mekanizma sunuyor.

Türkiye'nin yerli ürettiği savunma platformları AB'nin ilgisini çekiyor. Bayraktar TB2, TB3, Akıncı ve Kızılelma İHA platformları; HİSAR ve SİPER hava savunma sistemleri AB ülkelerinin tedarik listelerinde öne çıkıyor. Polonya, Romanya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Slovakya gibi Doğu Avrupa ülkeleri son üç yıldır Türk savunma şirketlerinden yoğun tedarik yapıyor. Yeni fon mekanizması, bu iş birliğinin AB resmi çerçevesi içinde sürdürülmesini sağlayacak.

Proje yönetim yapısı için Avrupa Savunma Ajansı (EDA) merkez koordinasyon birimi olarak tanımlandı. EDA, fonun günlük yönetimini üstlenirken üye ülke temsilcilerinden oluşan bir denetim kurulu harcamaların şeffaflık kriterlerine uygunluğunu izleyecek. Avrupa Sayıştayı, fonun yıllık denetimini yapacak. Bu yapı, AB'nin geçmişte uyguladığı diğer çoklu ülke fonlarına benzer bir denetim altyapısı sunuyor.

Öne çıkan büyük projeler arasında 'European Sky Shield' hava savunma sistemi yer alıyor. Almanya'nın Diehl ve Fransa'nın MBDA şirketleri öncülüğünde geliştirilen sistem için 35 milyar euro tahsis edildi (önceki 30 milyar euroya göre ek 5 milyar). Sistem, kara hava savunması, uçaksavar füzeleri ve hipersonik defans alanlarında entegre bir kapasite sunacak. Türk savunma şirketlerinin de bu projeye alt sistem tedarikçisi olarak katılma olasılığı görüşülüyor.

Öne çıkan diğer proje 'European AI Defense' yapay zeka destekli savunma platformu. Bu proje, AI ve makine öğrenmesi teknolojilerinin savunma sistemlerine entegrasyonu için Avrupa çapında bir Ar-Ge programını destekliyor. Yıllık 4 milyar euro bütçeli program, Avrupa savunma teknolojisinin küresel rekabet gücünü artırma hedefiyle tasarlandı. Türk yapay zeka şirketlerinin de bu programa katılması mümkün olabilir.

Kaynak: Avrupa Parlamentosu Savunma Fonu Yasası onay duyurusu — europarl.europa.eu