Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Karabük Milletvekili ve Plan ve Bütçe Komisyonu üyesi Cevdet Akay, sosyal güvenlik sistemindeki emeklilik koşulları arasındaki dengesizlikleri ortadan kaldırmayı amaçlayan köklü değişiklikler içeren bir kanun teklifini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sundu. Teklif, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Emekli Sandığı Kanununda düzenlemeler öngörüyor.
Teklifin iki ana başlığı bulunuyor. Bunlardan ilki, 8 Eylül 1999 ile 16 Nisan 2008 tarihleri arasında sigorta girişi olan çalışanların kademeli emeklilik imkanından yararlanmasını hedefliyor. İkinci düzenleme ise esnaf ve memur statüsündeki çalışanların prim ödeme gün sayısının 9 bin günden 7 bin 200 güne indirilmesini kapsıyor.
Cevdet Akay, 1999 yılı sonrası çalışma yaşamına başlayanlar arasında oluşan derin prim günü farklılıklarının sosyal güvenlik sisteminin ölçülülük ve hakkaniyet anlayışıyla uyumlu olmadığını belirtti. Özellikle 1 Mayıs 2008 sonrasında göreve başlayan memur ve esnaflar için prim gün sayısının 9 bine çıkarılmasının yeni bir mağduriyet ve eşitsizlik yarattığını vurguladı. Akay, aynı dönemde iş hayatına atılan ancak farklı sigorta kollarına tabi olan çalışanlar arasındaki prim günü farkının teklifin temel çıkış noktası olduğunu ifade etti. Örneğin, 2005 yılında sigortalı olan bir SSK çalışanı 7 bin prim günüyle emekli olabilecekken, aynı yıl esnaf olarak işe başlayan bir kişinin 9 bin prim gününü tamamlaması gerekiyor.
Ancak bu yasama girişimine karşın, yetkili kurumlar tarafından kademeli emekliliğe dair açıklanmış yeni bir karar veya gündeme alınmış somut bir hazırlık bulunmuyor. İki binli yılların başından itibaren sigortalı olanları kapsayacak resmi bir yasa taslağı, uygulama takvimi ya da Meclis gündemine alınmış bir süreç henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, daha önceki açıklamalarında emeklilik sisteminde değişiklik planlamadıklarını ve mevcut prim ile yıl koşullarının süreceğini belirtmişti. Benzer şekilde, Takvim Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Faruk Erdem de sosyal medyada yayılan kademeli emeklilik söylentileri üzerine bu yönde teknik bir çalışmanın ya da niyetin olmadığını dile getirmişti.
Kademeli emeklilik, sigortalıların işe başlama tarihine bağlı olarak yaş ve prim günü şartlarının kademeli biçimde belirlenmesini öngören bir yaklaşım olarak tanımlanıyor. Gündeme gelen tartışmalarda, tek bir sabit yaş sınırı yerine giriş yılına göre değişen yaş eşikleri, 9 bin gün koşulunun 7 bin 200 güne çekilmesi ve SSK, Bağ-Kur ile memurlar arasındaki prim günü farklarının azaltılması gibi unsurlar öne çıkıyor.
Yürürlükteki mevzuata göre, 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olan SSK çalışanları, kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaşını tamamlamak ve 7 bin gün prim ödemek ya da 25 yıl sigortalılık süresiyle 4 bin 500 gün şartını sağlamak kaydıyla emekli olabiliyor. 1 Mayıs 2008 sonrasında işe başlayanlarda prim şartı 7 bin 200 güne çıkarken, emeklilik yaşı kademeli olarak 65 yaşına kadar yükseliyor; 1999 sonrası Bağ-Kur girişlerinde ve 2008 sonrası memurlarda ise 9 bin prim günü aranıyor.
Uzmanlar, olası bir kademeli emeklilik düzenlemesi beklentisiyle uzun vadeli plan yapılmamasını ve hesaplamaların yürürlükteki kurallara göre gerçekleştirilmesini tavsiye ediyor. Milletvekilleri tarafından sunulan kanun tekliflerinin yürürlüğe girebilmesi için komisyon ve genel kurul aşamalarından geçmesi ve yasalaşması gerekiyor. Sigortalıların e-Devlet sistemi üzerinden hizmet dökümlerini inceleyerek prim gün sayılarını ve ilk işe giriş tarihlerini kontrol etmeleri önem taşıyor. Çalışanların ayrıca yasal borçlanma haklarını değerlendirmeleri ve gelişmeleri yalnızca resmi kurumlardan yapılacak duyurular üzerinden takip etmeleri gerekiyor.