Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), bugün Cenevre'de Gazze Yeniden Yapılanma Konsorsiyumu'nun yönetim toplantısını gerçekleştirdi. Toplantıda konsorsiyumun yönetim iç tüzüğü, harcama denetim mekanizması ve raporlama standartları kabul edildi. Eylül ayında New York'ta düzenlenecek BM Genel Kurul konferansı için somut hazırlıklar belirgin biçimde hızlandı.
Konsorsiyumun yönetim yapısı netleşti. Yönetim Kurulu, finansman katkısı sağlayan ülkelerin temsilcilerinden, BM kuruluşları temsilcilerinden, Filistin tarafı temsilcilerinden ve bağımsız uzmanlardan oluşacak. Toplam 18 kişilik kurul; başkanlığı dönüşümlü olarak farklı ülke temsilcileri üstlenecek. İlk dönem başkanlığını Norveç ile Suudi Arabistan'ın ortak yürütmesi konusunda anlaşma sağlandı.
Finansman toplam taahhüdü tarafında resim güncellendi. Mevcut katkılar şu şekilde: Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri toplam 15 milyar dolar (Suudi Arabistan 5, BAE 4, Katar 3,5, Kuveyt 2,5 milyar dolar); Avrupa Birliği 8 milyar avro (~8,7 milyar dolar); ABD 12 milyar dolar; Türkiye 5 milyar dolar; Çin 3 milyar dolar; Hindistan 2,5 milyar dolar; Japonya 2,5 milyar dolar; Güney Kore 1,5 milyar dolar; Birleşik Krallık 2,5 milyar dolar; Norveç 1,5 milyar dolar; diğer ülkeler 4 milyar dolar. Toplam 58,2 milyar dolar.
Eylül konferansı öncesi hedef rakam 65 milyar dolara çıkarıldı. Bu hedefe ulaşmak için Avustralya, Kanada, İsveç ve Danimarka gibi ülkelerle aktif görüşmeler sürüyor. Konferans tarihine kadar 7 milyar dolarlık ek katkı sağlanması bekleniyor; bu rakam, yeniden yapılanma maliyet tahmininin (50-60 milyar dolar) üzerine güvenlik marjı yaratıyor.
Öncelikli yatırım alanları konseyin onayladığı çerçevede netleşti. Birinci aşama (ilk 24 ay) için: acil barınma çözümleri (8 milyar dolar), su ve sanitasyon altyapısı (5 milyar dolar), temel sağlık tesisleri (3 milyar dolar) ve okul binalarının onarımı (2 milyar dolar). İkinci aşama (24-60 ay) için: konut yeniden inşası (18 milyar dolar), elektrik şebekesi modernizasyonu (4 milyar dolar), ekonomik canlanma destekleri (5 milyar dolar). Üçüncü aşama (60-120 ay) için: kalıcı yeniden yapılanma, ulaşım altyapısı ve teknoloji yatırımları (13 milyar dolar).
Türkiye'nin rolü açısından, Türk inşaat firmaları için özel bir program oluşturuldu. T.C. Cumhurbaşkanlığı koordinasyonunda hazırlanan 'Türk Yardım ve İnşaat Paketi' kapsamında belirli proje kalemleri Türk firmalarının üstlenmesi öngörülüyor. Konut yeniden inşası ve sağlık tesisleri inşaatı alanlarında Türk firmalarının deneyimi belirleyici olacak. Türkiye, ayrıca Antalya'daki Türkiye Diyanet Vakfı Hayır ve Yardım Mendinizesi koordinasyonunda gönüllü doktor ve hemşire ekiplerinin Gazze'ye dönüşümlü gönderilmesi programını sürdürecek.
İsrail tarafından gelen tepki, sürece koşullu destek yönünde. Yeniden yapılanmanın 'Hamas'ın yeniden silahlanmasına yol açmaması' koşulu ön planda tutuluyor. İsrail Dışişleri Bakanlığı, konsorsiyumun harcama denetim mekanizmasının bu kaygıyı karşılayıp karşılamadığını incelediğini paylaştı; resmi pozisyon eylül konferansı öncesinde netleşecek.
Filistin yönetimi tarafından gelen değerlendirme ise pratik bir tonda. Filistin Devlet Başkanı'nın Cenevre'ye gönderdiği temsilci, konsorsiyumun yapısının 'kabul edilebilir bir çerçeve' sunduğunu, ancak Gazze'deki yerel yönetim mekanizmasının daha güçlü temsil edilmesi gerektiğini paylaştı. Bu konuda konsorsiyumun ikinci toplantısında daha detaylı görüşmeler yapılacak.
Uluslararası kalkınma uzmanları açısından konsorsiyum modeli, modern bir kalkınma yapısı olarak değerlendiriliyor. Çoklu ülke katkısının şeffaf bir yönetim altında koordine edilmesi, Bosna-Hersek ve Lübnan gibi geçmiş yeniden yapılanma süreçlerine göre daha sistematik bir yapı sunuyor. Başarısı durumunda gelecekteki insani kriz sonrası yeniden yapılanma süreçleri için referans model olabilir.
Kaynak: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Cenevre toplantı bildirgesi — undp.org