Gazze'deki ateşkesin sürmesiyle uluslararası yeniden yapılanma fonu hazırlıkları somutlaştı. Eylül ayında New York'ta düzenlenecek BM Genel Kurul marjındaki 'Gazze Yeniden Yapılanma' konferansı için ülke katkıları netleşmeye başladı. Türkiye, 5 milyar dolar paketle aktif rol alan ülkeler arasında yer alıyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) koordine ettiği fon yapısı son haftada belirgin biçimde ilerleme kaydetti. Modelin temel özellikleri şu şekilde şekilleniyor: 'Gazze Yeniden Yapılanma Konsorsiyumu' adıyla bağımsız bir yönetim yapısı kurulacak; bu yapı ülke katkılarını şeffaf bir biçimde takip edecek ve harcamaları belirlenmiş öncelik alanlarında programlayacak. Tüm sürecin uluslararası gözetim mekanizmasıyla denetleneceği belirtildi.
Katkı taahhütleri arasında Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri toplam 15 milyar dolar paketi destekledi. Suudi Arabistan 5 milyar dolar, Birleşik Arap Emirlikleri 4 milyar dolar, Katar 3,5 milyar dolar ve Kuveyt 2,5 milyar dolar taahhütte bulundu. Körfez ülkeleri, finansmanın yanı sıra teknik destek ve eğitim alanlarında da iş birliği yapacak; Suudi Arabistan'ın yenilenebilir enerji projeleri konusundaki deneyimi Gazze'nin enerji altyapısının yeniden inşasında değerli olabilir.
Avrupa Birliği'nin katkısı 8 milyar avro olarak konumlandırıldı. AB, bu kaynağın önemli bir bölümünü altyapı projeleri, su ve elektrik şebekesinin yenilenmesi ile sağlık ve eğitim sektörlerinin yeniden inşası için kullanmayı planlıyor. ABD ise yaklaşık 12 milyar dolarlık bir destek paketinden söz ediyor; ancak ABD'nin katkısının nasıl koordine edileceği henüz tam netleşmedi.
Türkiye'nin paketi 5 milyar dolar olarak konumlandırıldı. T.C. Cumhurbaşkanlığı, Gazze yeniden yapılanma sürecine yönelik kapsamlı bir 'Türk Yardım ve İnşaat Paketi' hazırladığını paylaştı; bu paket konut, okul, hastane ve su altyapısı projelerini içeriyor. Türk inşaat firmaları, deprem sonrası yeniden yapılanma deneyimi ve Orta Doğu'daki diğer büyük altyapı projelerinden gelen referansları ile öne çıkıyor. Türkiye, Gazze'deki başlangıç inşaat çalışmaları açısından önemli bir lider konumunda.
Fon kullanımında öncelikli alanlar belirlendi. Birinci aşama (ilk 24 ay) için: acil barınma çözümleri, su ve sanitasyon altyapısı, temel sağlık tesisleri ve okul binalarının onarımı. İkinci aşama (24-60 ay) için: konut yeniden inşası, elektrik şebekesi modernizasyonu, ekonomik canlanma destekleri. Üçüncü aşama (60-120 ay) için: kalıcı yeniden yapılanma, ulaşım altyapısı, modern teknoloji ve endüstri yatırımları.
Yerel istihdam tarafında, UNDP'nin önerdiği çerçevede projelerde yerel işçi ve müteahhitlerin tercih edilmesi, uluslararası şirketlerin yerel ortaklarla çalışmaya teşvik edilmesi ve yerel tedarikçilerin malzeme temininde öncelikli yer alması gibi maddeler yer aldı. Bu yaklaşım, yeniden yapılanmanın aynı zamanda Gazze'de ekonomik canlanma sağlamasını hedefliyor.
Mısır, Gazze'deki yeniden yapılanma sürecinde lojistik ve koordinasyon rolü oynayacak. Refah Sınır Kapısı, yardım ve inşaat malzemesi sevkıyatlarının ana giriş noktası konumunda. Mısır, sınır kapısının kapasitesini artırma ve geçiş süreçlerini hızlandırma konusunda taahhütte bulundu. Sina Yarımadası üzerinden Gazze'ye yapılacak inşaat malzemesi taşımacılığı için yeni bir karayolu altyapısı planlandı.
Ateşkesin korunması, yeniden yapılanma sürecinin temel önkoşulu. Uluslararası gözlemciler, ateşkesin sürdürülmesi için her iki tarafın da yeniden yapılanmaya zarar verebilecek hareketten kaçınması gerektiğini vurguluyor. Hamas ile İsrail arasındaki gizli kanallar üzerinden yapılan görüşmelerin, esir takası ve uzun süreli ateşkes formülü üzerinde devam ettiği uluslararası ajanslarca paylaşılıyor.
Kaynak: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Gazze Yeniden Yapılanma Konferansı hazırlık bültenleri — undp.org