Gazze yeniden yapılanma fonu için uluslararası ülke katkıları 58 milyar dolara ulaştı. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) koordine ettiği fonun ilk hedefi olan 50 milyar dolar aşıldı; eylül ayında New York'ta düzenlenecek BM Genel Kurul marjındaki 'Gazze Yeniden Yapılanma' konferansı öncesi süreç hızlanmaya devam ediyor. Hindistan, Japonya ve Güney Kore son hafta taahhütlerini açıkladı.
Mevcut katkılar tarafında resim bu şekilde: Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri toplam 15 milyar dolar (Suudi Arabistan 5, BAE 4, Katar 3,5, Kuveyt 2,5 milyar dolar); Avrupa Birliği 8 milyar avro (~8,7 milyar dolar); ABD 12 milyar dolar; Türkiye 5 milyar dolar; Çin 3 milyar dolar; Hindistan ve Japonya'nın son hafta açıkladığı 2,5'er milyar dolarlık taahhütler; Güney Kore'nin 1,5 milyar doları; Birleşik Krallık ve Norveç'in toplam 4 milyar doları; diğer ülkelerin küçük katkıları toplam 4 milyar dolar.
Hindistan'ın taahhüdü dikkat çeken bir gelişme. Modi yönetiminin üçüncü dönem başbakanlığında dış politika önceliklerinden biri olan 'küresel güney' işbirliği çerçevesinde Hindistan, Gazze yeniden yapılanmasında aktif rol oynamayı seçti. Hindistan'ın katkısının ana kalemleri arasında sağlık tesisleri, eğitim altyapısı ve dijital teknolojiler bulunuyor. Yeni Delhi'nin Gazze'ye İHA destekli sağlık hizmeti modeli ve dijital eğitim platformları önereceği uluslararası kaynaklarca paylaşıldı.
Japonya'nın katkısı altyapı yatırımı odaklı. Japon kalkınma ajansı JICA (Japan International Cooperation Agency) tarafından koordine edilecek paket; su altyapısı, kanalizasyon sistemi ve atık yönetimi alanlarına odaklanıyor. Japonya'nın deprem sonrası yeniden yapılanma deneyimi ve dayanıklı altyapı tasarım uzmanlığı Gazze için değerli kabul ediliyor. Japonya'nın paketi 2,5 milyar dolar düzeyinde; bunun önemli bir kısmı düşük faizli kredi yapısında.
Güney Kore'nin katkısı dijital ve teknoloji yönlü. Samsung, LG ve Hyundai gibi Güney Koreli teknoloji şirketlerinin koordinasyonunda Gazze'ye dijital sağlık, eğitim ve akıllı şehir teknolojileri sunulacak. Güney Kore'nin kendi savaş sonrası dönüşüm deneyimi ve Asya kalkınma modeli, Gazze için referans olarak değerlendiriliyor. Toplam katkı 1,5 milyar dolar düzeyinde.
Türkiye'nin rolü, başlangıç inşaat çalışmaları açısından önemli bir konumda. Türk inşaat firmaları, deprem sonrası yeniden yapılanma deneyimi ve Orta Doğu'daki diğer büyük altyapı projelerinden gelen referansları ile öne çıkıyor. T.C. Cumhurbaşkanlığı, Gazze yeniden yapılanma sürecine yönelik kapsamlı bir 'Türk Yardım ve İnşaat Paketi' hazırladı; bu paket konut, okul, hastane ve su altyapısı projelerini içeriyor. Türkiye'nin 5 milyar dolarlık katkısı, ülke bazlı taahhütler arasında dördüncü en yüksek sıradaki kalem.
UNDP'nin fon yönetim yapısı şekillenmeye devam ediyor. Konsorsiyumun yönetim kurulu eylül konferansından önce kurulacak; üye ülke temsilcileri, BM kuruluşları ve Filistin tarafı temsilcileri bu yapıda yer alacak. Şeffaflık standardı için bağımsız denetim mekanizması da kuruldu; tüm harcamalar üç ayda bir kamuoyuyla paylaşılacak.
Öncelikli yatırım alanları finalize edildi. Birinci aşama (ilk 24 ay) için: acil barınma çözümleri, su ve sanitasyon altyapısı, temel sağlık tesisleri ve okul binalarının onarımı. İkinci aşama (24-60 ay) için: konut yeniden inşası, elektrik şebekesi modernizasyonu, ekonomik canlanma destekleri. Üçüncü aşama (60-120 ay) için: kalıcı yeniden yapılanma, ulaşım altyapısı, modern teknoloji ve endüstri yatırımları.
Ateşkesin korunması, sürecin temel önkoşulu olarak öne çıkıyor. Hamas ile İsrail arasındaki gizli kanallar üzerinden yapılan görüşmelerin, esir takası ve uzun süreli ateşkes formülü üzerinde devam ettiği uluslararası ajanslarca paylaşılıyor. Eylül konferansı öncesi taraflar arasında somut bir esir takası anlaşması sağlanması, fonun uygulamaya konabilmesi için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Kaynak: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Gazze Yeniden Yapılanma Konferansı hazırlık bültenleri — undp.org