Gazze yeniden yapılanma fonu için uluslararası ülke katkıları 60 milyar dolar barajını aştı. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) koordine ettiği fonun hedeflenen 65 milyar dolarlık seviyeye ulaşması için kalan 5 milyar dolarlık kısım, son hafta açıklanan yeni katkılarla büyük ölçüde tamamlanmaya yaklaştı. Norveç, Kanada ve İsveç son hafta ek taahhütlerini açıkladı; eylül BM Genel Kurul konferansı için hazırlıklar tamamlanma aşamasında.
Yeni katkılar arasında Norveç 1,5 milyar dolardan 2,2 milyar dolara taahhüdünü artırdı; Kanada 1,8 milyar dolarlık ilk taahhüdü açıkladı; İsveç ise 1,2 milyar dolarlık ek katkı sözünü verdi. Bu üç ülke, geleneksel olarak insani yardım alanında aktif olan Nordik ülkeleri grubunun parçası. Avustralya'nın da 1 milyar dolarlık katkı açıklaması için final hazırlıklarının yapıldığı paylaşıldı.
Mevcut katkılar tarafında resim şu şekilde güncellendi: Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri toplam 15 milyar dolar (Suudi Arabistan 5, BAE 4, Katar 3,5, Kuveyt 2,5 milyar dolar); Avrupa Birliği 8,7 milyar dolar; ABD 12 milyar dolar; Türkiye 5 milyar dolar; Çin 3 milyar dolar; Hindistan 2,5 milyar dolar; Japonya 2,5 milyar dolar; Norveç 2,2 milyar dolar; Birleşik Krallık 2,5 milyar dolar; Kanada 1,8 milyar dolar; Güney Kore 1,5 milyar dolar; İsveç 1,2 milyar dolar; diğer ülkeler 4 milyar dolar. Toplam 60,1 milyar dolar.
Konsorsiyumun yönetim yapısı net bir çerçeveye oturdu. UNDP koordinasyonunda kurulan 'Gazze Yeniden Yapılanma Konsorsiyumu' Yönetim Kurulu, finansman katkısı sağlayan ülkelerin temsilcilerinden, BM kuruluşları temsilcilerinden, Filistin tarafı temsilcilerinden ve bağımsız uzmanlardan oluşacak. Toplam 18 kişilik kurul; başkanlığı dönüşümlü olarak farklı ülke temsilcileri üstlenecek. İlk dönem başkanlığını Norveç ile Suudi Arabistan'ın ortak yürütmesi konusunda anlaşma sağlandı.
Öncelikli yatırım alanları kapsamlı bir aşama çerçevesine oturdu. Birinci aşama (ilk 24 ay) için: acil barınma çözümleri (8,5 milyar dolar), su ve sanitasyon altyapısı (5,5 milyar dolar), temel sağlık tesisleri (3,2 milyar dolar) ve okul binalarının onarımı (2,2 milyar dolar). İkinci aşama (24-60 ay) için: konut yeniden inşası (19 milyar dolar), elektrik şebekesi modernizasyonu (4,5 milyar dolar), ekonomik canlanma destekleri (5,5 milyar dolar). Üçüncü aşama (60-120 ay) için: kalıcı yeniden yapılanma, ulaşım altyapısı ve teknoloji yatırımları (12 milyar dolar).
Türkiye'nin rolü açısından, Türk inşaat firmaları için özel bir program oluşturuldu. T.C. Cumhurbaşkanlığı koordinasyonunda hazırlanan 'Türk Yardım ve İnşaat Paketi' kapsamında belirli proje kalemleri Türk firmalarının üstlenmesi öngörülüyor. Konut yeniden inşası ve sağlık tesisleri inşaatı alanlarında Türk firmalarının deneyimi belirleyici olacak. Türkiye, ayrıca Türkiye Diyanet Vakfı koordinasyonunda gönüllü doktor ve hemşire ekiplerinin Gazze'ye dönüşümlü gönderilmesi programını sürdürecek.
Filistin yönetimi tarafından gelen değerlendirme pratik bir tonda. Filistin Devlet Başkanı'nın Cenevre'ye gönderdiği temsilci, konsorsiyumun yapısının 'kabul edilebilir bir çerçeve' sunduğunu, ancak Gazze'deki yerel yönetim mekanizmasının daha güçlü temsil edilmesi gerektiğini paylaştı. Bu konuda konsorsiyumun ikinci toplantısında daha detaylı görüşmeler yapılacak.
İsrail tarafından gelen tepki, sürece koşullu destek yönünde. Yeniden yapılanmanın 'Hamas'ın yeniden silahlanmasına yol açmaması' koşulu ön planda tutuluyor. İsrail Dışişleri Bakanlığı, konsorsiyumun harcama denetim mekanizmasının bu kaygıyı karşılayıp karşılamadığını incelediğini paylaştı; resmi pozisyon eylül konferansı öncesinde netleşecek.
Ateşkesin korunması, sürecin temel önkoşulu olarak öne çıkıyor. Hamas ile İsrail arasındaki gizli kanallar üzerinden yapılan görüşmelerin, esir takası ve uzun süreli ateşkes formülü üzerinde devam ettiği uluslararası ajanslarca paylaşılıyor. Eylül konferansı öncesi taraflar arasında somut bir esir takası anlaşması sağlanması, fonun uygulamaya konabilmesi için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Kaynak: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Gazze Yeniden Yapılanma Konsorsiyumu güncel rapor — undp.org