Hürmüz Boğazı'ndaki ABD-İran tansiyonu yumuşamaya devam etti. Brent petrol fiyatı bugün varil başına 78 dolar bandına geriledi; bu rakam, mayıs başındaki 86 dolar zirvesinin yaklaşık %9 altında. Çin arabuluculuğunda Pekin'de devam eden görüşmelerden somut çıktılar geldi; sürecin yapısı haftalar içinde netleşecek.
Diplomatik tarafta son haftanın gelişmeleri umut verici. Pekin'de üçlü görüşmeye İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'ın yüksek düzeyli temsilcileri katıldı. Görüşmenin sonunda paylaşılan ortak bildiri üç ana çıktıyı içeriyor: birinci çıktı İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ile denetim çerçevesini yeniden müzakere etmeyi kabul etmesi; ikinci çıktı Hürmüz Boğazı'ndaki askeri devriyelerin azaltılması için karşılıklı taahhüt; üçüncü çıktı bölgesel proxy gerilimlerinin azaltılmasına yönelik somut adımlar.
İran tarafından gelen sinyaller diplomatik kanalları açık tutuyor. Tahran'da Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü yaptığı açıklamada 'yapıcı bir diyalog için her zaman açık olduklarını' yineledi. ABD ise resmi açıklama yapmasa da Beyaz Saray basın sözcüsü 'pozitif gelişmeleri yakından takip ettiklerini' belirtti. Bu yapıcı diplomatik söylem, mayıs başındaki sert açıklamalardan belirgin bir mesafe alıyor.
E3 grubu (Almanya, Fransa, Birleşik Krallık) sürece dahil olma niyetini güçlendirdi. AB Yüksek Temsilcisi'nin ABD ve İran ile yaptığı görüşmeler, geçmiş 2015 Nükleer Anlaşması'nın (JCPOA) güncellenmiş bir versiyonuna yönelik somut adımlar için zemin hazırladı. Üçlü Avrupa grubu, müzakerelerin teknik düzeyini Cenevre'de yürütme önerisini paylaştı; bu öneri İran tarafından da olumlu karşılandı.
Sigorta primleri tarafında, Lloyd's of London verilerine göre VLCC (Çok Büyük Ham Petrol Tankeri) için talep edilen savaş riski primi, mayıs başında %0,06'dan %0,15'e çıkmıştı. Bu hafta %0,07 düzeyine geriledi; bu rakam normal sezon ortalamasına çok yakın. Tek bir VLCC için bu, yaklaşık 130 bin dolarlık maliyet düşüşüne karşılık geliyor. Operatörler sezon yoğunluğu döneminde maliyet baskısının azalmasından memnun.
Küresel petrol piyasaları üzerinde etki belirgin. Brent petrol fiyatı, gerilimin tırmandığı dönemde varil başına 82-86 dolar bandında dalgalanmıştı; geçen hafta 79-82 dolar bandında işlem gördü; bu hafta 78 dolara geriledi. ABD'nin batı petrol benchmarkı WTI ise 73-75 dolar bandında. Avrupa doğal gaz piyasasında TTF endeksi de paralel yumuşama kaydetti; LNG ithalat maliyetleri AB ülkeleri için daha makul bir bant yakaladı.
Çin'in arabuluculuk rolü açısından sürece güçlü bir konum sağlandı. Çin, son üç yıldır Orta Doğu diplomasisinde aktif girişimler yürütüyor; Suudi Arabistan-İran ilişkilerinin yeniden başlatılmasında 2023 yılında belirleyici rol oynamıştı. Mevcut süreçte de Çin'in 'tarafsız arabulucu' kimliği, hem İran hem ABD tarafından kabul edilebilir bir çerçeve sunuyor. Pekin görüşmelerinin yıl sonuna kadar somut bir anlaşmaya dönüşmesi hedefleniyor.
Türkiye'nin rolü sessiz ama aktif sürüyor. Cumhurbaşkanlığı kaynakları, hem ABD ile hem İran ile diplomatik kanalların açık tutulduğunu, bölgesel istikrarsızlığın yarattığı riskleri yakından izlediklerini paylaştı. Türkiye geçmişte ABD-İran gerilim dönemlerinde arabuluculuk rolü üstlenmişti; mevcut süreçte de benzer bir rolün gizli görüşmeler düzeyinde sürdüğü uluslararası kaynaklarca paylaşılıyor.
Kısa vadeli görünüm açısından, uzmanlar Hürmüz Boğazı'nda tansiyonun mevcut yumuşama düzeyinde sabit kalmasını bekliyor. Tam normalleşme için diplomatik sürecin somut bir aşamaya ulaşması gerekiyor; bu da haftalar veya aylar alabilir. Ancak şu anki seyir, piyasalar tarafından olumlu olarak fiyatlanıyor; küresel risk iştahı destekleniyor. Türkiye'nin enerji ithalat maliyetleri açısından da olumlu yansımalar başladı; BOTAŞ'ın LNG tedariği için maliyet baskısı azaldı.
Kaynak: Lloyd's of London sigorta primleri bültenleri, Reuters Energy ve Çin Dışişleri Bakanlığı resmi bildirgeleri