İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian'ın 8-10 Haziran tarihlerinde Suudi Arabistan'a gerçekleştireceği resmi ziyaret Salı sabahı resmen duyuruldu. Bu ziyaret, iki ülkenin Mart 2023'te Pekin'de imzaladığı normalleşme anlaşmasının ardından İran'dan Suudi Arabistan'a yapılan ilk cumhurbaşkanlığı düzeyindeki ziyaret olarak tarihe geçecek.
İran ve Suudi Arabistan, 2016'da Suudi Arabistan'ın Şii din adamı Şeyh Nimr al-Nimr'i idam etmesinin ardından diplomatik ilişkilerini koparmıştı. Mart 2023'te Çin'in arabuluculuğunda Pekin'de imzalanan ortak anlaşmayla iki ülke büyükelçilik düzeyinde diplomatik temsil yenilenmişti; ancak Cumhurbaşkanlığı düzeyinde tam normalleşme adımı bekleniyordu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baqaei Salı sabahı düzenlediği basın toplantısında, "Cumhurbaşkanı Pezeshkian'ın Suudi Arabistan ziyareti iki ülke ve bölge güvenliği için tarihi bir adım. Görüşmelerde diplomatik ilişkiler, ekonomi ve ticari iş birliği, bölgesel güvenlik, enerji koordinasyonu ve Mekke hac düzenlemesi başlıkları yer alacak," mesajını paylaştı.
Ziyaret programı kapsamında Pezeshkian Riyad'da Suudi Veliaht Prensi ve Başbakan Muhammed bin Salman ile görüşecek; Hükümdar Kral Salman bin Abdulaziz ile de protokol görüşmesi yapılacak. Pazartesi öğleden sonra Suudi Arabistan Ulusal Konseyi'nde bir konuşma yapması planlandı; ekonomi ve ticari konsey, enerji birimi ve yatırım yetkilileriyle ayrı toplantılar gerçekleştirilecek.
"İran-Suudi Arabistan normalleşmesi Ortadoğu güvenlik mimarisini değiştiriyor," dedi Carnegie Endowment for International Peace Ortadoğu Direktörü Mohanad Hage Ali Salı yayımladığı analiz raporunda. "Pezeshkian'ın Riyad ziyareti Yemen savaşının sonlanması, İran nükleer programı için 15 Haziran Cenevre görüşmesi ve bölgesel istikrar açısından kritik. Türkiye, Mısır ve Irak da bu süreci dikkatle izliyor."
Ticari boyutta Suudi Arabistan ile İran arasında ticaret hacmi 2025'te 800 milyon dolar düzeyindeydi; iki ülke 2030 yılına kadar 5 milyar dolar hedefliyor. Çimento, petrokimya ürünleri, gıda ve teknoloji ürünleri ana ticaret kalemleri. Hac düzenlemesi de ziyaret programının önemli bir parçası; her yıl 90 bin İranlı hacı Mekke'ye gidiyor.
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu Pazartesi gece yaptığı açıklamada İran-Suudi Arabistan diyaloğunu "İsrail çıkarlarına aykırı" olarak değerlendirmişti. ABD Dışişleri Bakanlığı ise ziyareti "bölgesel istikrara katkı" olarak tanımladı; Washington İran nükleer dosyasında ilerleme için Suudi Arabistan'ı stratejik ortak olarak değerlendiriyor.
Kaynak: [İran Dışişleri Bakanlığı](https://www.mfa.gov.ir/) · [Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı](https://www.mofa.gov.sa/) · [Reuters Middle East](https://www.reuters.com/world/middle-east/)